۵دقیقه

ورزش چشم برای خستگی ناشی از گوشی و رایانه

ساعت‌ها نگاه‌کردن به صفحه، چشم را خسته و خشک می‌کند. این ورزش با دنبال‌کردن یک نقطه، ماهیچه‌های چشم را حرکت می‌دهد و استراحتی کوتاه به نگاه می‌دهد.

⏱ پیشنهاد: ۵ دقیقهرایگان · بدون ثبت‌نام

🎯 هدف تمرین

چشم‌ها هم مثل بقیهٔ بدن ماهیچه دارند و ساعت‌ها خیره شدن به صفحه، آن‌ها را خشک و خسته می‌کند. در این تمرین فقط با چشم یک نقطهٔ رنگی را دنبال می‌کنید که در مسیری شبیه عدد هشت حرکت می‌کند و مدام رنگ عوض می‌کند. نتیجه، چشمی انعطاف‌پذیرتر و استراحتی حقیقی بعد از کار با صفحه‌نمایش است. سرعت نقطه را می‌توانید قبل و حتی حین تمرین تنظیم کنید.

🧘 آماده‌سازی

راحت بنشینید و کمرتان را صاف نگه دارید. صفحه را حدود ۴۰ تا ۵۰ سانتی‌متر از چشم نگه دارید. سر باید ثابت بماند و فقط چشم‌ها حرکت کنند. اگر عینک یا لنز دارید، لازم نیست درشان بیاورید؛ اگر عینک دو‌دیدی دارید از قسمت بالای آن نگاه کنید. نور اتاق ملایم باشد و صفحه بازتاب نداشته باشد. اگر تاری دید ناگهانی یا بیماری چشمی دارید، قبل از شروع با چشم‌پزشک مشورت کنید.

📋 مراحل انجام

  1. سه نفس آرام بکشید و بدن را در حالت راحتی بنشانید.
  2. سرتان را ثابت نگه دارید. اگر دیدید سر همراه نقطه حرکت می‌کند، آرام آن را به جای اولش برگردانید.
  3. نقطه را با نگاه دنبال کنید. در مسیر هشت می‌چرخد و رنگش پیوسته عوض می‌شود؛ نگاهتان نرم و پیوسته همراهش بماند.
  4. اگر سرعت برایتان زیاد یا کم است، همان‌جا با نوار سرعت تنظیمش کنید. بهترین سرعت، سرعتی است که بدون فشار بتوانید دنبالش کنید.
  5. پلک زدن را فراموش نکنید. معمولاً وقتی تمرکز می‌کنیم کمتر پلک می‌زنیم، پس آگاهانه و نرم پلک بزنید.
  6. هر ۳۰ تا ۶۰ ثانیه، اگر خسته شدید، ۵ تا ۱۰ ثانیه به نقطه‌ای دور نگاه کنید و بعد برگردید.
  7. اگر نقطه از میدان دیدتان بیرون رفت، سر را تکان ندهید؛ فقط چشم را به سمتش ببرید.
  8. در پایان، چشم‌ها را ببندید یا ۲۰ ثانیه به نقطه‌ای دور نگاه کنید تا چشم کاملاً استراحت کند.

قانون ۲۰-۲۰-۲۰

هر ۲۰ دقیقه، ۲۰ ثانیه به چیزی در فاصلهٔ حدود ۶ متری نگاه کنید.

نکته

اگر درد یا تاری دید مداوم دارید، به چشم‌پزشک مراجعه کنید.

🌿 چه فایده‌ای دارد؟

💡 نکته

اگر حین تمرین درد، سرگیجه یا تاری ناگهانی حس کردید، فوراً متوقف شوید و به جایی دور نگاه کنید. تمرین باید ملایم باشد؛ اگر سریع یا با فشار انجام شود اثرش برعکس است. برای چشمی که همیشه جلوی صفحه است، یک قانون ساده هم کمک می‌کند: هر ۲۰ دقیقه، ۲۰ ثانیه به جایی دور نگاه کنید.

📚 پژوهش‌ها و منابع

قانون ۲۰-۲۰-۲۰ و خستگی چشم؛ پژوهش دانشگاه آستون

۲۹ کاربر رایانه که از خستگی چشم شکایت داشتند، دو هفته با نرم‌افزاری کار کردند که طبق قانون ۲۰-۲۰-۲۰ (هر ۲۰ دقیقه، ۲۰ ثانیه نگاه به جایی در فاصلهٔ حدود ۶ متری) یادآور استراحت می‌داد. علائم خستگی چشم و خشکی چشم کمتر شد، ولی یک هفته بعد از قطع یادآور، بهبود ماندگار نبود.

یعنی چه؟ استراحت منظم از صفحه واقعاً می‌تواند کمک کند، به شرط اینکه ادامه پیدا کند.

محدودیت‌ها: تعداد افراد کم بود و گروه مقایسه نداشت.

منبع: Talens-Estarelles C, Cerviño A, García-Lázaro S, Fogelton A, Sheppard A, Wolffsohn JS. The effects of breaks on digital eye strain, dry eye and binocular vision: Testing the 20-20-20 rule. Contact Lens & Anterior Eye, 2023; 46(2): 101744.

نظر مخالف: آیا عددهای ۲۰-۲۰-۲۰ دقیق‌اند؟

پژوهشی دیگر (جانسون و روزنفیلد، ۲۰۲۳) دید که استراحت‌های ۲۰ ثانیه‌ای در حین یک کار خواندن ۴۰ دقیقه‌ای، علائم خستگی چشم را کم نکرد. نویسندگان گفتند شاید استراحت طولانی‌تر یا با تعداد دیگر جواب بدهد.

یعنی چه؟ عددهای دقیق مهم‌ترین چیز نیستند؛ مهم این است که چشم‌تان بین کار از صفحه فاصله بگیرد.

منبع: Johnson S, Rosenfield M. 20-20-20 Rule: Are These Numbers Justified? Optometry and Vision Science, 2023; 100(1).

این تمرین چه جایگاهی دارد؟

تمرین ما شامل دنبال‌کردن نقطه‌ای متحرک با چشم است. شواهدی که من پیدا کردم دربارهٔ استراحت و نگاه کردن به دور و پلک زدن است، نه دربارهٔ خودِ دنبال‌کردن نقطه. پس بهتر است این تمرین را کنار استراحت‌های منظم و پلک‌زدن آگاهانه ببینید. اگر درد یا تاری دید ادامه‌دار دارید، به چشم‌پزشک مراجعه کنید.

این خلاصه‌ها ساده‌شده‌اند و جایگزین مشورت با پزشک یا روانشناس نیستند.

نقطهٔ متحرک و تایمر را در ۵دقیقه امتحان کنید.

شروع تمرین در ۵دقیقه ✨

تمرین‌های دیگر